Verantwoord omgaan met voedseloverschotten

Situering

We produceren in Vlaanderen heel wat voedsel. Een groot deel van ons geproduceerde voedsel komt echter niet terecht op onze borden. In 2015 ging dit over bijna één miljoen ton eetbare voedseloverschotten over het volledige productieproces. Slechts twee procent van die overschotten werd geschonken aan sociale organisaties die voedseloverschotten herverdelen naar mensen die het financieel moeilijk hebben. De overige 98 procent werd gebruikt als voedsel voor dieren, als industriële grondstof, of het wordt gewoon vernietigd. En dat terwijl er in Vlaanderen steeds meer mensen in armoede leven. Zij moeten (tijdelijk) beroep doen op noodvoedselhulp die aangeboden wordt door sociale organisaties. Maar nog te weinig van die sociale organisaties ontvangen voldoende voedseloverschotten, waardoor de vraag naar voedselpakketten het aanbod vaak overstijgt. Tijd voor actie dus!

Vandaag engageren de Vlaamse overheid en de verschillende actoren van de voedselketen zich om het voedselverlies in Vlaanderen tegen 2020 met 15 procent te verminderen. Voedselverlies wordt voorkomen door voedselstromen zo hoog mogelijk op de cascade van waardebehoud te krijgen. Na het voorkomen van voedselverlies aan de bron staat toepassen voor humane voeding daar op de tweede plaats.

Eind 2018 werd de aanvraag vanuit de Dienstverlenende Vereniging Westhoek, i.s.m. het Sociaal Huis Oostende, W13, Stad Brugge en KOMOSIE voor de ondersteuning van sociale distributieplatformen in de provincie West-Vlaanderen door Vlaams Minister Homans goedgekeurd (periode 2018-2021). Dergelijke platformen zamelen kwalitatieve overschotten (voeding en niet-voeding) in en herverdelen ze naar sociale organisaties (bv. sociaal restaurant, sociale kruidenier,…) en zo tot bij mensen in armoede.

In de Westhoek wordt als sinds jaar en dag noodvoedselhulp georganiseerd door de lokale besturen, Sint-Vincentiusverenigingen en heel wat warme vrijwilligers. Zij worden vaak benaderd door lokale handelaars die bereid zijn om overschotten te schenken, maar vraag- en aanbod zijn niet altijd op elkaar afgestemd en het is soms moeilijk om de logistieke puzzel rond te krijgen. Signalen als deze geven aan dat er een groot potentieel is voor een aanvullende regionale samenwerking die een boost kan geven aan het aantal schenkingen en daarmee de voedselafvalberg verkleint, meer mensen helpt en voor een diverser aanbod zorgt. De eerste bouwstenen van die samenwerking werden gelegd met het traject Disruptive Food Westhoek die dit potentieel in kaart bracht voor de subregio Diksmuide, Veurne, De Panne, Koksijde en Nieuwpoort. Dankzij de ondersteuning vanuit de Vlaamse Overheid en de expertise via het West-Vlaamse netwerk Foodsavers ligt de weg nu open om een sociaal distributieplatform op te starten in de Westhoek.

Er werd een Toolkit ontwikkeld om iedereen die bezig is met voedsel te stimuleren om overschotten te doneren. Ook de sociale organisaties worden geïnformeerd over de mogelijkheden om deze overschotten te ontvangen en er mee aan de slag te gaan. Het is dus een publicatie voor schenkers, voedselverdeelpunten en lokale besturen met praktische tips over het schenken van voedseloverschotten en het herverdelen ervan naar kwetsbare burgers.

Foodsavers Westhoek zal vorm krijgen in twee snelheden. We starten met een experimenteel project in de vijf gemeenten die reeds participeerden in het traject Disruptive Food. Na positieve evaluatie van het experimenteel project gaan we aan de slag bij de andere gemeenten om een gelijkaardig traject af te leggen en de good practices uit te rollen over de volledige Westhoek.

Doelstelling

Sociale distributieplatformen realiseren een positieve maatschappelijke en economische impact op diverse domeinen. Er zijn dan ook verschillende soorten doelstellingen: sociale doelen, ecologische doelen, tewerkstellingkansen,…

Sociale doelstellingen

  1. Het volume en de kwaliteit van de opgehaalde en verdeelde voedseloverschotten vergroten door een gecoördineerde aanpak. Waar voedselverdeelpunt X een grote hoeveelheid wortelen ontvangt van een lokale handelaar terwijl voedselverdeelpunt Y een grote hoeveelheid sla ontvangt van een andere lokale handelaar die beide voedselverdeelpunten niet kwijt geraken, kan een regionale coördinatie ervoor zorgen dat beide voedselverdeelpunten elk een deel wortelen en een deel sla krijgen, zodat er minder voedsel verloren gaat en de cliënten een verser en gevarieerder aanbod krijgen.
  2. Een betere structurele ondersteuning van de doelgroep voor noodvoedselhulp door een professionelere aanpak. De bestaande voedselverdeelpunten kampen met bevoorradingsmoeilijkheden en logistieke knelpunten. Met een aanvullende dienstverlening vanuit een regionaal distributieplatform willen we hen op die vlakken ontzorgen, zodat zij zich op hun kerntaak kunnen focussen, wat onze doelgroep ten goede komt.

Ecologische doelstelling

Het sociaal distributieplatform mikt op het herverdelen van 50 ton voedseloverschotten, wat neerkomt op een gemiddelde reductie van 250 ton CO2 eq.

Sociale tewerkstellingskansen

Drie straffe doelgroepmedewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt zullen de uitdaging aangaan om de voedseloverschotten op te halen bij de lokale handelaars, te stockeren in het distributiecentrum en vlot tot bij de voedselverdeelpunten te brengen. Ze worden tewerkgesteld via een Tijdelijke Werkervaring. We werken hiervoor samen met de OCMW’s en De Groene Kans vzw.

Evenwichtige voeding

Een regionale samenwerking met nodige uitrusting maakt het mogelijk om de voedselverdeelpunten te voorzien van een groter en diverser aanbod aan verse groenten en fruit. Er wordt tevens aandacht besteed aan gezondheidspreventie door het sensibiliseren van de mensen die het ingezamelde voedsel meekrijgen.

Economische en financiële voordelen voor schenkende bedrijven en handelaars

Ook de schenkende bedrijven plukken vruchten van een schaalvergroting naar regionaal niveau. Met een regionaal distributieplatform kunnen we ingaan op hun aanbod van voedseloverschotten, waardoor zij BTW kunnen recupereren en hun afvalverwerkingskosten kunnen drukken.

Sterke(re) onderlinge samenwerking

Een succesvol sociaal distributieplatform valt of staat met de relaties tussen de partners. Via gezamenlijk projectoverleg en netwerkevenementen komen de projectpartners samen om elkaar te helpen en van elkaar te leren.
Daarnaast wordt er ook sterk ingezet op uitwisseling tussen de verschillende sociale distributieplatformen die Vlaanderen rijk is. Zij komen halfjaarlijks samen voor een projectoverleg/ervaringsuitwisseling en jaarlijks voor een evaluatieoverleg en een klankbordgroep, waar ook andere stakeholders aanwezig zijn om te zorgen voor lokale en provinciale inbedding van de distributieplatformen.

Contact

Linde MaesProjectmedewerker Foodsavers Westhoek
p/a Streekhuis Westhoek, Woumenweg 100, 8600 Diksmuide
051 51 93 60 – 0473 72 86 07
linde.maes@dvvwesthoek.be