Een bestuurlijke strategie voor de Westhoek
De Westhoek analyseert zichzelf
In het voorjaar van 2010 gaf het Westhoekoverleg opdracht tot het opstarten van een begeleidingsproces “bestuurlijke strategie Westhoek”. Dit gebeurde in samenwerking met wvi, de provincie West-Vlaanderen, resoc Westhoek en leader.
De bedoeling van dit begeleidingsproces was tweeledig. Enerzijds werd een sociaal-geografische analyse uitgevoerd van de Westhoek (o.l.v. Prof. Dr. Maarten Loopmans en Dra. Valerie Decraene, departement geografie, KUL), die een aantal cruciale financieel-economische indicatoren voor de regio actualiseert en ordent, zodanig dat deze als nuttige beleidsinformatie door lokale, provinciale en Vlaamse bestuurders kan worden gebruikt in het formuleren van een beleid op maat van de Westhoek als plattelandsregio. Deze analyse werd begin 2011 afgerond. De resultaten dienen als input voor het bestuurlijk traject.
Anderzijds diende een bestuurlijk traject te worden afgelegd. Dit startte in januari 2011. Het bestuurlijk traject (o.l.v. Prof. Dr. Joris Voets, Instituut voor de Overheid, KUL) berust op een drietal analyses:
1/ de kompasnota streekwerking Westhoek 2010
Dit is een vijfjaarlijkse interne evaluatie van de streekwerking in de Westhoek. In 2005 werd deze evaluatie voor het eerst uitgevoerd. In 2010 werd deze oefening herhaald.
In de kompasnota wordt beschreven hoe samenwerking in de Westhoek georganiseerd is. Het informele model van samenwerking tussen de 18 steden en gemeenten en de provincie West-Vlaanderen wordt er in detail uiteengezet. Er wordt per ‘beleidsdomein’ beschreven wat de voornaamste doelstellingen en projecten zijn.
2/ de regioscreening
Dit is de inventaris van de samenwerkingsverbanden die is opgemaakt door de streekwerking in het Esenkasteel. Met deze mapping werd zo exhaustief als mogelijk de samenwerkingsverbanden waar de provincie of de gemeenten bij betrokken zijn in kaart gebracht. Deze gegevens werden verwerkt door ABB.
De Westhoek telt ongeveer 160 samenwerkingsverbanden. Alhoewel sommige van deze verbanden reeds een zeer lange historiek met zich meeslepen, is ook in de Westhoek duidelijk te merken dat er een exponentiële groei is in het aantal samenwerkingsverbanden sinds halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw. Tevens werd vastgesteld dat er geen vaste deelclusters van samenwerking zijn in de Westhoek. Het is m.a.w. niet mogelijk om de Westhoek verder op te delen op basis van de wijze waarop er wordt samengewerkt.
De resultaten van de netwerkmapping werden ook in volgende documenten verwerkt:
1/ de lijst met samenwerkingsverbanden van de Westhoek;
2/ kaart: samenwerkingsverbanden in de Westhoek: # zetels, # samenwerkingsverbanden per gemeente;
3/ kaart: samenwerkingsverbanden per beleidsdomein;
4/ kaart: samenwerkingsverbanden perspectief gemeente;
5/ samenwerking per beleidsdomein;
6/ samenwerking Westhoekgemeenten in West-Vlaanderen.
3/ de bestuurskrachtbevraging
In juli 2011 werd een uitgebreide vragenlijst m.b.t. bestuurskracht verstuurd aan alle 18 de Westhoekgemeenten. In de loop van het najaar van 2011 worden de resultaten hiervan verwerkt. De resultaten van deze analyse zijn in afwachting van het afronden van het eindrapport terug te vinden in een powerpointvoorstelling.
De resultaten van de bestuurskrachtbevraging werden reeds in extenso besproken op het overleg van secretarissen. Op basis van deze bespreking werden een aantal prioriteiten aangeduid die verdere gezamenlijke opvolging door de gemeenten vergen:
1/ gezamenlijke ontwikkeling ict-capaciteit;
2/ gebruik maken van kostprijscalculatie en samenaankoop;
3/ ontwikkeling van een documentmanagementsysteem en het beschrijven van processen in het kader van interne controle;
4/ Naar elementen van een bestuurlijke strategie?!
Parallel aan de uitvoering van deze analyses frequenteerde Prof. Voets diverse streektafels (burgemeestersoverleg, secretarissenoverleg, ocmw voorzittersoverleg, MAC leader, resoc Westhoek, …). Via deze bezoeken werd de streek warm gemaakt voor de lopende oefening en werden reacties verzameld die gebruikt werden voor de opmaak van de bestuurlijke strategie.
Voor de verwerking van de resultaten van deze drie analyses en de reacties verzameld op de streektafels werd een “trajectgroep” in het leven geroepen door het Westhoekoverleg. Deze trajectgroep dient als klankbord voor Prof. Voets voor de ontwikkeling van de bestuurlijke strategie.
Er dient begin 2012 een voorstel van bestuurlijke strategie klaar te zijn. Dit voorstel zal dan verder worden behandeld door het Westhoekoverleg. Deze strategie zal zich o.m. uitspreken over een aantal thema’s uit de sociaalgeografische analyse (samenwerking, vergrijzing, wonen, mobiliteit, …), de gewenste schaal van samenwerking en het aantal verbanden (o.b.v. de netwerkmapping), minimale dienstverlening, het beheer van vitale functies, professionaliteit en netwerkcapaciteit (o.b.v. de bestuurkrachtanalyse).
Naar proeftuinen om te experimenteren?
Vijf Vlaamse regio’s (m.n. Leiedal, Meetjesland, stadsregio Turnhout, Midden West-Vlaanderen en Westhoek) sloegen n.a.v. de opmaak van het witboek de handen in elkaar om zichzelf ter beschikking te stellen als proeftuinregio voor de Vlaamse Regering. Een regioscreening levert immers veel informatie op die gebruikt kan worden om de bestuurlijke organisatie in de regio verder te ontwikkelen. Deze 5 regio’s richtten samen een schrijven aan de bevoegde minister, om verder te werken rond een aantal regiospecifieke thema’s. Westhoekoverleg gaf reeds aan om samen met de Vlaamse overheid te willen werken omtrent ‘interbestuurlijke samenwerking’. Samenwerking in de Westhoek is reeds vele jaren gebaseerd op een zeer nauwe samenwerking tussen de 18 gemeenten en de Provincie. Deze samenwerking krijgt concreet vorm in de streekwerking die de afgelopen 20 jaar organisch is gegroeid en in hoofdlijnen wordt aangestuurd door het Westhoekoverleg, de maandelijkse conferentie van de 18 burgemeesters en 2 streekgedeputeerden. De huidige streekwerking is gebaseerd op een set van afspraken tussen die beide bestuursniveaus en een reeks aan streekorganisaties die vaak bij de gratie van deze beide bestuursniveaus tot stand zijn gekomen. Een Vlaamse erkenning van deze vorm van streekwerking, die vele parallellen vertoont met andere Vlaamse streken, zou een aanzienlijke versterking betekenen voor de streekwerking in de Westhoek.
Naast deze globale ambitie m.b.t. interbestuurlijke samenwerking, definieerde de Westhoek een aantal concrete actiepunten in het kader van de proeftuin:
1.het boeken van schaalvoordelen m.b.t. de huidige organisatie van welzijnssector in de streek,
2.het experimenteren met verregaande vormen van intergemeentelijke samenwerking op het niveau van beleidsuitvoering en beleidsvoorbereiding (cf. debat omtrent schaal streekontwikkelingsintercommunale, personeelsbeleid lokale besturen tav knelpuntberoepen, betere omkadering gemeentelijke ondersteunende diensten, verder uitbouwen interlokale vereniging Westhoekpersoneel, intergemeentelijke jeugddienst, …),
3.het verhogen van de interne efficiëntie en professionaliteit van de lokale besturen (cf. samenwerking gemeente én OCMW),
4.de transparantie van de besluitvorming op streekniveau vergroten (agendering, voorbereiding, besluitvorming, uitvoering) door deze beter te definiëren (cf. federatieve samenwerking, de streek in staat stellen om uitspraken te doen over herverdelingsvraagstukken op streekniveau, de ontwikkeling van de dienstverlening op streekniveau in een netwerk van kleinstedelijke centra, …), …
Op basis van de besprekingen in de schoot van de trajectgroep werd beslist om in het kader van de proeftuinen ook verder studiewerk te verrichten omtrent de opbrengst voor lokale besturen van bedrijvigheid in de regio en de relatie tot modellen van financiële verevening.
Meta-analyse pre-screenings
Parallel aan het Westhoekproject, heeft de Vlaamse regering in het kader van het witboek interne staatshervorming, opdracht gegeven aan o.m. Prof. Dr. Filip De Rynck om een wetenschappelijke analyse ( de zgn. ‘meta-analyse’ van pre-screenings) uit te voeren van de 5 uitgevoerde regioscreenings in Vlaanderen. Deze oefening die in de Westhoek wordt uitgevoerd onder de naam ‘bestuurlijke strategie’ maakt daar ook voorwerp van uit. De overige regio’s die deel uitmaken van deze ‘meta-analyse’ zijn Leiedal, Meetjesland, stadsregio Turnhout, en Midden West-Vlaanderen. De Rynck (e.a.) moeten in dit kader aanbevelingen formuleren t.a.v. de Vlaamse Regering om het instrument van de regioscreening verder bruikbaar te maken.
De Gouverneur
De 5 Vlaamse Gouverneurs kregen deze zomer opdracht van de Vlaamse minister voor bestuurszaken om werk te maken van regioscreenings. In de kustprovincie is reeds heel wat werk verricht. Deze screenings werden reeds uitgevoerd in Midden West-Vlaanderen, Zuid West-Vlaanderen en de Westhoek. Het in de Westhoek verzamelde materiaal werd door het secretariaat van Westhoekoverleg overgemaakt aan de Gouverneur, die nog een verdere verwerking van dit materiaal zal aanleveren.
Denkproces toekomst West-Vlaamse Intercommunale (wvi)
In het najaar van 2011 besloot de wvi om in het licht van de lopende oefening in o.m. de Westhoek en de Midwest (regio Roeselare / Tielt) en de interne staatshervorming zich te laten begeleiden door een externe consultant om de eigen organisatie beter aan te passen aan de gewijzigde omstandigheden. Deze oefening moet in 2012 op kruissnelheid komen. Zoals aangegeven bestaat er een belangrijke relatie tussen dit denkproces en de bestuurlijke strategie. De resultaten van dit denkproces kunnen immers hefbomen zijn om conclusies van bestuurlijke strategie om te zetten op het terrein.
Aangaande deze oefening bracht het DB van Westhoekoverleg (dat tevens deel uitmaakt van de stuurgroep van dit denkproces) reeds volgende reflecties over aan de directie van wvi:
1.Westhoekoverleg deelt de bezorgdheid van wvi m.b.t. haar concurrentiepositie t.a.v. de private markt van studiebureaus en projectontwikkelaars.
Is het bv. een taak van wvi om een studiebureau te blijven, wanneer er wordt vastgesteld dat ze niet langer goedkoper is dan de aanbieders op de private markt? Hoe kan wvi haar aanbod t.a.v. gemeenten een grotere meerwaarde geven, waardoor de meerkost verantwoord is? Het is ten zeerste de vraag of wvi verder moet inzetten op haar klassieke takenpakket waarvoor de private sector meer kostenefficiënt te werk kan gaan.
2.In welke mate is het voor de Westhoek voordelig, indien de huidige dienstverlening gedecentraliseerd wordt richting streken? Zal dit in de eerste plaats niet leiden tot een verdere verhoging van de kostprijs voor gemeenten?
3.Een zeer belangrijke vraag voor de Westhoek is de ontwikkeling en de aansturing van nieuwe taken voor een streekontwikkelingsintercommunale voor de Westhoek. Er werden in de schoot van Westhoekoverleg de afgelopen jaren vele aanzetten gegeven tot de ontwikkeling van nieuwe taken die op streekniveau invulling dienen te krijgen. Enerzijds hebben gemeenten niet de neiging om deze taken toe te bedelen aan de wvi, en anderzijds zorgt wvi voor een zeer strikte invulling van dat takenpakket op basis van het decreet intergemeentelijke samenwerking. Deze beide elementen dienen dichter bij elkaar te worden gebracht. (bv. FRGE Westhoek, streekwerking jeugd, werken rond betaalbaar wonen, opmaak parochiekerkenplan, ondersteuning gemeenten bij Europese projectontwikkeling, …)
Het is niet alleen van groot belang dat deze taken worden ontwikkeld door een streekontwikkelingsintercommunale. De ontwikkeling, de uitvoering en aansturing van deze taken dient op het niveau van de Westhoek te gebeuren. Dit betekent dat de ontplooiing van deze taken in de regio gebeurt (o.a. de inzet van het personeel). De aansturing op hoofdlijnen dient door de burgemeestersconferentie te gebeuren. Voor de dagdagelijkse aansturing dient er gebruik te worden gemaakt van tijdelijke projectstructuren ingevuld met politiek en ambtelijk personeel uit de streek, ondersteund en begeleid door een streekontwikkelingsintercommunale.
Bijeenkomsten
1/ Technische stuurgroep 23 augustus ‘10
2/ Technische stuurgroep 20 september ‘10
3/ Politieke stuurgroep 5 november ‘10
Bijlage 1: powerpointvoorstelling Loopmans / De Craene 5/11/2010
Bijlage 2: powerpointvoorstelling Voets 5/11/2010
4/ Technische stuurgroep 1 december ‘10
Bijlage 1: tabel netwerkmapping;
Bijlage 2: discussienota bestuurlijke analyse;
Bijlage 3: inhoudstafel sociaal-geografische analyse.
5/ Stand van zaken dd. 15 april ‘11.
6/ Debatavond 31 mei 2011
7/ Technische stuurgroep 8 juli ‘11.
Bijlage 1: vragenlijst bestuurskracht administratie;
Bijlage 2: vragenlijst bestuurskracht politici;
Bijlage 3: ontwerp van bestuurlijke strategie – vertrouwelijk.
8/ Trajectgroep 4 november ‘11.
Bijlage 1: hand-outs proeftuinen;
Bijlage 2: hand-outs bestuurskrachtanalyse en netwerkmapping.
9/Trajectgroep 27 januari ‘12.
Bijlage 1: hand-outs bestuurlijke strategie;
Bijlage 2: kompasnota;
Bijlage 3: verslag overleg secretarissen;
Bijlage 4: tabel samenwerking.
Achtergrondinformatie
1/ ruimtelijk structuurplan West-Vlaanderen:
2/ financiële gegevens lokale besturen:
2.1 ontvangsten gemeentefonds : Definitieve berekening gemeentefonds voor 2009.
2.2 personenbelasting per inwoner / KI per inwoner AJ 2008
Via bovenstaande linken vind je de waarde van pb / inw en KI / inw op basis van AJ 2008. Deze beide indicatoren geven de hoogte van het inkomen en de waarde van het vastgoed weer per gemeente. De twee voornaamste lokale belastingen (aanvullende personenbelasting en opcentiemen onroerende voorheffing) zijn hier op gebaseerd. Hoe lager de waarde, hoe minder inkomen een gemeente kan verwerven. Er is tevens een in GIS verwerkte kaart van deze beide indicatoren terug te vinden. Gegevens voor Vlaanderen AJ 2010.
2.3 ontvangsten / uitgaven gemeenten op basis van rekening 2008.
3/ economie in de Westhoek
3.1 beschrijving economische situatie april ‘10
3.2 dataset resoc / annex dataset resoc
3.3 evaluatie 20 jaar Europese steun voor de Westhoek
3.4 onderzoek naar koopstromen
Er zijn 2 studies inzake koopstromen die betrekking hebben op de Westhoek. Er is een onderzoek over de Nederlandse grens gebeurd.
Het project Transvisite, het tweede onderzoek over de Franse grens, is op 1 februari opgestart. In het eerste half jaar werd het ontwerp van vragenlijst uitgewerkt en een lastenboek opgemaakt (voor de telefonische enquête. Tot 3 september kunnen enquêtebureaus een offerte indienen. De enquête zelf moet afgerond zijn tegen december, waarna de verwerking door WES zal starten.
3.5 landbouw
3.6 Economische strategische positionering Westhoek
Met middelen van het EFRO-project “Westhoek inspireert” bestelde resoc Westhoek onlangs een studie rond de economische positionering van de Westhoek. Het eindrapport werd onlangs opgeleverd door Nelson Inspires.
3.7 Economie in de grensoverschrijdende Westhoek
Een bundeling van presentaties gebruikt op het seminarie van EGTS West-Vlaanderen / Flandre Dunkerque – Côte d’Opale zijn hier onder bijeen gebracht.
1/Côte d’Opale in cijfers
2/economische positionering EGTS
3/Flanders outlook
4/visie Région Nord-Pas de Calais
5/rol van de Région Nord-Pas de Calais
6/economische positionering gebied EGTS volgens VIA
7/West-Vlaanderen in cijfers
4/ demografie: vergrijzing
De Westhoek vormt de “speerpunt” van de vergrijzing in Vlaanderen. Allerhande informatie en achtergrondgegevens voortvloeiend uit het DC NOISE project kunnen hieronder worden teruggevonden
4.1 bevolkingsprognoses Oost- en West-Vlaamse resoc’s
4.2 bevolkingsprognoses pilootgemeenten DC NOISE
4.3 bevolkings- en huishoudensvooruitzichten Oost- en West-Vlaamse resoc’s
4.4 huishoudensprognoses
4.5 wat hebben grensgebieden gemeen?
4.6 presentatie infosessie juni 2010
4.7 samenvatting project
5/ leefbaarheidsonderzoek Westhoek
De provincie heeft reeds twee keer een leefbaarheidsonderzoek uitgevoerd in de Westhoek: eind de jaren negentig en begin deze eeuw is er een evaluatie geweest. De meeste recente data vind je terug via onderstaande.
5.1 evaluatie leefbaarheidsonderzoek
5.2 indicatoren leefbaarheidsonderzoek
5.3 extra vragen leefbaarheidsonderzoek
5.4 indicatoren leefbaarheidsonderzoek 2011
6/ onderzoek regionale identiteit Westhoek
In de loop van 2009-2010 werd een onderzoek uitgevoerd door ILVO in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, naar de identiteitsbeleving van de inwoners van de Westhoek.
Het eindrapport kan worden geraadpleegd. Een samenvatting is tevens beschikbaar.
7/ mobiliteit
Cijfermateriaal m.b.t. het verplaatsingsgedrag van de West-Vlaming.
